We hebben nu alles, dus tijd om te gaan….

We hebben nu alles, dus tijd om te gaan….                            Vrijdag 9 Augustus 2013

Heel Jawjaw is nu grondig uitgekamd en alle varianten Afrikaanse voedselgewassen zijn gevonden die er te vinden waren, inclusief de bijbehorende namen en verhalen. Dus gaan we op zoek naar moeilijk vindbare planten in de dorpen Gunsi, Nieuw Aurora, Laduani, Pikin Slee en Manlobi. Daarvoor moeten we varen, benzine kopen, smeerolie regelen en iemand meenemen die de weg weet in die dorpen. We gaan eerst met Ciglesta en de volgende dag met George “Sjorie” Edelsteen, de plaatselijke apparatenknutselaar, die rond zijn huis een kerkhof onderhoudt van buitenboordmotoren in diverse staat van ontbinding. Hij schept er genoegen in om ons goed Saramaccaans te leren, en weigert de eerste drie keer dat hij iets uitlegt Sranantongo te spreken, zodat we zijn Saamaka tongo wel moeten leren begrijpen. Een dag met taalpurist Sjors is een spoedcursus Saramaccaans. Bovendien zit hij me uit te testen door zoveel mogelijk planten aan te wijzen, als ik de plant wel ken maar een Aucaanse of Sranan naam zeg, krijg ik geen punten. Leuk maar vermoeiend. De namen van de bomen weet ik nog best goed, vind ik zelf, maar vervolgens vraagt hij me dingen als ‘kippenhok’, ‘hark’ en ‘ijzeren kookpot met drie poten’ te vertalen, waarbij ik natuurlijk grandioos de mist in ga. Als ik aan het eind van de dag zeg “Sjors, ik ken die plantennamen toch best wel, geef nou toe’, zegt hij: ‘OK, je zit op 10%’.

Afbeelding

Sjors en zijn gezin. Foto: Minke Reijers.

De melegueta peper (Aframomum melegueta) vinden we in Gunsi, de scherpe zaadjes ervan zijn in Afrika overal te koop als specerij en als medicijn. In Suriname hebben ze alleen een rituele betekenis: gekauwde zaadjes spuugt men uit op de fontanel van een pasgeboren baby om te voorkomen dat er kwade geesten via die zachte plek het lichaam van het kind binnendringen. In Paramaribo kun je de droge vruchten met zaadjes voor zo’n 10 SRD (twee euro) kopen, en hoewel veel mensen in het binnenland zo’n vruchtje in huis hebben, kopen ze het allemaal in de stad. In de Tapanahoni vonden we hem niet. In Jawjaw ook niet. Alleen de tante van Ciglesta heeft de plant: een grote gemberachtige struik, waarvan de vruchtjes aan de basis groeien. ‘Tapsei sma ben abi disi sani dringend fanowdu’ (de mensen aan de bovenloop van de rivier hebben deze plant echt nodig), mompelt Ciglesta, als ze de plant na lange tijd weer terug ziet. ‘Neem toch zaad of een wortelstok mee, dan kan je de plant zelf opkweken thuis, kun je lekker 10 SRD per vruchtje verdienen’, suggereer ik. Maar zo werkt het niet. De zaden zijn niet (meer?) kiemkrachtig, en een wortelstok achteroverdrukken wordt niet op prijs gesteld. Volgens Sjors hebben mensen de nengrekondre pepre (Afrikaanse peper) wel geprobeerd te planten in Jawjaw, maar menstruerende vrouwen hebben eroverheen geplast en daarom is hij dood gegaan.

Afbeelding

Nengrekondre pepre (Aframomum melegueta) vrucht met zaadjes. Foto: M. Reijers.

Afbeelding

Aframomum melegueta planten in Gunsi. Foto: T. van Andel.

De Afrikaanse rijst hebben we ook in volle glorie gevonden. Behalve gewoon opeten kun je een kruidenbad nemen met de ongepelde korrels tegen een prikkerige huid, en strooi je dezelfde korrels op je kostgrondje, net na het kappen maar voor het branden. Dan krijg je later een goede oogst. Was de rijst in de Tapanahoni al in April geoogst, hier aan de Boven Suriname is hij net rijp, de kunstig samengebonden halmen liggen overal in het dorp te drogen.

Afbeelding

De rijst ligt te drogen in Jawjaw. De cultivars hebben verschillende kleuren. Foto: T. van Andel

In Pikien Slee vinden we Hibiscus sabdariffa, een struik met vlezige rode bloemkelken die je kunt uitkoken totdat je een rode limonade krijgt. Hij heet hier toepasselijk “stroop uwíi” (siroopkruid).

Afbeelding

Limonadestroopplant Hibiscus sabdariffa. Foto: M. Reijers.

Er is in dit dorp ook een Marronmuseum, met spectaculaire houtsnijwerken vervaardigd door plaatselijke rasta-kunstenaars. Een gepensioneerde Nederlandse dame wil een rondleiding geven: ‘Zal ik jullie iets vertellen over de Saramaccaners, weten jullie dat ze van weggelopen slaven afstammen?’

Sjors, die nog nooit in dit museum is geweest, schuift de bakramevrouw terzijde en rukt de antieke pindawrijfbankjes uit de vitrine. ‘Hee leuk, die had mijn moeder ook, die kan ik ook maken! Tinde hoe heet zo’n ding? Pinda paanga, wist je niet he?’ De gids taait snel af, terwijl Sjors college geeft over tien soorten pijlpunten en de namen van elk type vogelval opnoemt, inclusief de vogels die je ermee kunt vangen. En dat alles in het Saramacaans. Leuk, zo’n adhoc museumgids.

Afbeelding

We passeren een boot vol traditioneel uitgedoste grafdelvers, op weg naar een begraafplaats. Foto maken mocht niet…. Foto: M. Reijers.

Na nog even in een kolkende stroomversnelling uit een varende boot wat bloeiende boomtakken afgerukt te hebben, is het mooi geweest. De volgende dag verdelen we alle overgebleven etenswaren, versleten slippers, afgeragde kleren en expeditiemateriaal. Sjors is enorm blij met het kettingslot waarmee ik de gasbom vastzette, Melitta krijgt het Chinese kooktoestel. Als kado voor alle etenswaren krijgen we pangi’s, kalebassen, kassavebrood en vele brasa’s (omhelzingen) terug. Van Sjors krijgen Minke en ik een hele mooie houten kam met een papagaai erop, zelf gehoutsnijwerkt.

Afbeelding

Cool kapsel, Atjoni. Foto: C. van der Hoeven.

Sjors vaart ons om 9:00 ’s ochtends naar Atjoni, en koopt blij een koude literfles bier van zijn verdiende geld. Doksie staat ons al op te wachten, de schat. Op het dak van zijn busje laadt hij een enorme zak met lianen: Strychnos melinonii, de beruchte dobrodoea voor in de afrodisiaca. Ik struikel met mijn bagage over een vogelkooitje met twee twatwa’s. Ze vallen van hun stokje maar krabbelen gelukkig weer overeind. Het is tijd om weer naar de stad te gaan.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s