Begrafenis

Begrafenis                                                                   zaterdag 27 juli 2013

 De oude schoolmeester van Jawjaw is overleden. Hij was nog geen zestig, maar woonde al een tijdje in de stad en had last van suikerziekte en hoge bloeddruk. (‘en brudu kir’en’, zegt Agnes, zijn bloed is hem fataal geworden). Omdat het lijk vrijdag uit Paramaribo naar Jawjaw komt, kunnen we niet werken, want iedereen maakt zich op voor de wake in het dede oso (dodenhuis). Pas tegen het eind van de middag komt de vloot binnenvaren. Zeker zes boten vol mensen, de vrouwen allemaal in rouwdracht: wit-blauw geblokte pangi’s, een wit, zwart of blauw t-shirt en een witte hoofddoek. De boot met de kist, bedekt met een witte pangi met de woorden ‘rust zacht’ erop genaaid, vaart drie keer een rondje over de rivier voordat hij aanlegt. De vrouwen op de oever huilen met jammerende uithalen. Er zijn zeker honderd mensen aangekomen. De mannen in hun normale kloffie, sommige met zangvogeltje in een kooi, anderen met modieuze zonnebrillen, laaghangende afzakbroeken en de rastavlechten stijf opgerold in een pangi. Ze gaan al snel aan het bier en zijn ’s avonds om zeven uur al flink in de bonen. 

Het dede oso is een klein huisje met een geveltje van houtsnijwerk. De kist ligt binnen en de mensen waken de hele nacht onder een golfplaten dak ernaast. Ze zullen vannacht katholieke liederen zingen, zegt een man, ‘want wij zijn van de R.K.’ Niet meer dan drie meter verwijderd van de rouwkapel staat een ommuurd wintibeeld, een uit hout gesneden vrouwengezicht met lugubere oogjes van kaurischelpen, met armen in de vorm van een slavenkruis, zoals ze te vinden zijn op het kerkhof van de Jodensavanne. Aan de voet van het ‘afgodsbeeld’ staan stenen kruiken, er groeit een sangrafoe (Costus) en een uma anesi (Piper marginatum) naast, beiden magische planten. De toegang is afgesloten met een pina tongo, een opengevouwen gordijn van een jong palmblad. Als Piet er met zijn lantaarn op schijnt, komen er mannen aangerend die roepen ‘Geen foto maken, anders gaat uw toestel kapot!’ We stellen ze gerust: het is maar een zaklampje.

Als we zaterdagochtend om negen uur langs de winkel komen, zitten de mannen nog steeds / alweer? aan het bier. Martha, onze kokkin, winkelier en barkeepster, doet goede zaken. Die middag is de begrafenis. De klokken luiden, althans zo klinkt het, later blijkt het een lepel op een hangend stuk schroot te zijn. Na een hoop katholieke gebeden, deels in het Nederlands, deels in het Sranan en Saramaccaans wordt de kist op een houten baar getild. De dragers zijn stoere jongens uit de stad, ook in het wit gekleed, maar dan wel in laboratoriumjassen, soms zelfs met vastzittende broek met een band met ‘BHV’ (bedrijfshulpverlening) om de arm. Staat toch wel cool: witte hansop, blackberry in de hand, voortdurend SMS-en tijdens de dienst, pooierbril en je rastaharen in een zwart-wit geruite rouwpangi van je moeder. Het gehuil werd nu hartverscheurend, de doodskist met de zes dragers maakte een dravend rondje over het voetbalveld, ging een weggetje in, kwam weer terug, sloeg een ander pad in, keerde weer terug en ging na nog een paar keer aarzelen toch richting kerkhof, na nog even snel door de katholieke kerk gejogd te hebben. Een mengsel van een katholieke uitvaart en een Saramaccaanse corpse divination, het zeulen met overledenen op een draagbaar die alle kanten uit renten daarme bepaalde boodschappen uitdraagt, zoals de antropologen in hun boeken uit de jaren zeventig beschreven1. Uiteindelijk wordt de schoolmeester op een kerkhof, verstopt in het bos, begraven. Veel gasten varen direct daarna naar de stad. De stoere mannen spoelen hun verdriet weg door luid gillend en lachend in de stroomversnelling te springen. Het vogelkooitje gaat mee: de tralies worden netjes schoon geboend, het vogeltje fladdert wanhopig in het laatste stukje kooi dat boven water steekt.

1. Thoden van Velzen, H.U.E. and W. van Wetering. 2004. In the Shadow of the Oracle: Religion as Politics in a Suriname Maroon Society. Waveland Press, Long Grove, Ill.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s