Kankantri

Kankantri                                                                 Maandag 8 juli 2013

In zijn boek Alabi’s world reconstrueert antropoloog Richard Price de geschiedenis van de Hernhutters onder de Saramaccaners. Een van de eerste dingen die deze streng protestante zendelingen in het binnenland deden was het omhakken van de kankantri (Ceiba pentandra), de heiligste boom in Suriname.
Deze woudreus torent als een gigantische paraplu hoog boven het kronendak uit en staat als enige overgebleven boom in de dorpen. In de kroon wonen de luchtgoden, zegt men. Aan de horizontale takken hangen lianen en luchtwortels van epifieten. Hier leeft de slangengeest. Tussen de enorme plankwortels huizen
Apuku’s, kwaadaardige bosgeesten. Een soort harige, kleine mensen met omgekeerde voeten, waarvan ik denk dat het een herinnering is aan de chimpanzee uit Afrika. In Guyana zeggen ze dat de Nederlandse slavendrijvers onder die boom zijn begraven. Als je een kankantri omhakt, worden die geesten kwaad en zullen ze wraak nemen. ‘Soms niet meteen op jouzelf’, zegt Jan Baailanti, ‘maar op je kinderen, of je kleinkinderen. Die krijgen dan ernstige ongelukken’. Het liep dan ook slecht af met de Hernhutters aan de aan de Boven Surinamerivier: de één na de ander stierf aan malaria, en weinig Saramaccaners lieten zich bekeren.

Tessa bij de plakwortels van een kankatri. Foto: T. van Andel

Tessa bij de plankwortels van een kankatri. Foto: T. van Andel

Meer dan honderd jaar later zitten we op het vliegveld van Drietabbetje om Amber uit te zwaaien die naar Paramaribo vertrekt wegens ziekte. In het wachthok zit een witte Amerikaan van een jaar of vijftig. ‘Wat doet u hier precies?’, vraagt Amber. ‘Learn the local language and culture’, zegt hij, ‘and teach people about Jesus….eventually’. Een zendeling dus.
Als hij hoort dat we biologen zijn, vraagt hij of ik verstand heb van directional felling. Ik weet wel wat het is: een boom aan verschillende kanten met een kettingzaag bewerken zodat hij precies de kant op valt die jij wilt. Maar nee, ik kan dat niet zelf, hoezo? ‘Nou’, zegt brother Charles, ‘het zit namelijk zo: er is een kankantri in Drietabbetje die helemaal schuin hangt en bijna omvalt op de huizen van de mensen, en als we hem nou met directional felling precies in de rivier laten vallen, brengt hij niemand in gevaar’.
Ik kijk naar de overkant van de rivier en zie drie kankantri’s: allemaal staan ze kaarsrecht omhoog. Is er nou helemaal niets veranderd in de afgelopen paar eeuwen?

De Tapanahoni. De hele grote boomkroon rechts is van een kankantri (Ceiba pentandra). Foto: T. van Andel

De Tapanahoni. De hele grote boomkroon rechts is van een kankantri (Ceiba pentandra). Foto: T. van Andel

1. Richard Price, 1990. Alabi’s world. Johns Hopkins University Press, Baltimore.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s